Κράτος: Δύναμη, Εξουσία, Κυριαρχία

 Δημοκρατία. Ο όρος επινοήθηκε κατά τον πέμπτο αιώνα π.Χ., στην κλασική Ελλάδα. Η ετυμολογία της λέξεως βρίσκεται στα συνθετικά «δήμος» (το σύνολο ή η συνέλευση των ανθρώπων που έχουν πολιτικά δικαιώματα) και «κράτος» (δύναμη, εξουσία, κυριαρχία) και χρησιμοποιήθηκε κατ’ αντιδιαστολή με τη μοναρχία, την αριστοκρατία και την ολιγαρχία. Σήμερα, στην καθομιλουμένη, χρησιμοποιείται συνήθως κατ’ αντιδιαστολή με τον όρο δικτατορία.

Μπορούμε να δούμε ότι ο ορισμός της δημοκρατίας, όπως δίνεται πιο πάνω, έχει τρία μέρη:

1. Η εξουσία πηγάζει από τον λαό.

2. Η εξουσία ασκείται από τον λαό.

3. Η εξουσία εξυπηρετεί τα συμφέροντα του λαού.

Στην  Ελλάδα ο τρόπος οργάνωσης του κράτους προσομοιάζει με μια μορφή δημοκρατίας η οποία ονομάζεται αντιπροσωπευτική.

Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι το πολίτευμα όπου κυβερνά ο λαός μέσω αντιπροσώπων. Δηλαδή ο λαός μπορεί και εκλέγει ανά τακτά χρονικά διαστήματα, πρόεδρο, πρωθυπουργό, βουλευτές κλπ. Αυτοί ασκούν είτε την εκτελεστική, είτε τη νομοθετική εξουσία. Σε αυτό το τύπο δημοκρατίας, οι εκλογές ανάδειξης αντιπροσώπων αποτελούν την κύρια μέθοδο συμμετοχής των πολιτών στη λήψη αποφάσεων, σε αντιδιαστολή με την αυθεντική δημοκρατία.

Η άμεση δημοκρατία, γνωστή και υπό τον όρο καθαρή δημοκρατία, αποτελεί τον ορθόδοξο τύπο δημοκρατίας και θεωρίας πολιτικών δικαιωμάτων, όπου η εξουσία εδράζεται στη συνέλευση όλων των πολιτών που συμμετέχουν σε αυτήν. Εδώ ο λαός μπορεί να έχει απευθείας εκτελεστικές εξουσίες, νομοθετικές αρμοδιότητες, να ορίζει και να απομακρύνει αξιωματούχους, καθώς και να δικάζει.

Τελευταία, επειδή οι παραδοσιακές αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες τείνουν να περιορίζουν απελπιστικά τη συμμετοχή των πολιτών αποκλειστικά στην ανάδειξη αντιπροσώπων οι οποίοι και αποφασίζουν για όλα τα ζητήματα, εγκαταλείποντας έτσι τη διακυβέρνηση σε μία επαγγελματική ολιγαρχία, γίνονται προσπάθειες να εισαχθούν σ΄ αυτό το σύστημα κάποια χαρακτηριστικά άμεσης δημοκρατίας, σε φιλελεύθερο πάντα πλαίσιο, ώστε να διευρυνθεί το πλήθος των ανθρώπων που έχουν πρόσβαση στις πολιτικές διεργασίες λήψης αποφάσεων, αλλά και για να έχει βάθος αυτή η πρόσβαση.

Είναι η λεγόμενη συμμετοχική δημοκρατία, ένας τύπος φιλελεύθερης δημοκρατίας που δίνει έμφαση στην ευρεία εμπλοκή των πολιτών στην διεύθυνση και διαχείριση των πολιτικών υποθέσεων.

Ένας στοιχειώδης τύπος συμμετοχικής δημοκρατίας εξασκείται στην Ελβετία όπου, παράλληλα με τις συνήθεις πολιτικές διαδικασίες όπου εμπλέκονται οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι των πολιτών, λαμβάνουν χώρα και τακτικά δημοψηφίσματα για διάφορα ζητήματα. Στα δημοψηφίσματα αυτά έχει το δικαίωμα να συμμετάσχει το σύνολο των πολιτών.

Ο Μοντεσκιέ πάντως από τη πλευρά του, στο έργο του ‘’Το Πνεύμα των Νόμων’’ που δημοσίευσε το 1748, αρνήθηκε ότι υπάρχει μία τέλεια μορφή πολιτεύματος κατάλληλη για όλους τους λαούς κάτω από όλες τις συνθήκες. Διακήρυξε ότι ο δεσποτισμός είναι περισσότερο κατάλληλος για χώρες απέραντες σε έκταση, η συνταγματική μοναρχία για μέτριας έκτασης χώρες, ενώ η δημοκρατία λειτουργεί σωστά μόνο σε μικρές σε έκταση και πληθυσμό περιοχές. Επίσης αναγνώρισε ότι η κατάχρηση εξουσίας είναι μία φυσική ανθρώπινη τάση (συμπέρασμα που συμβαδίζει με το πνεύμα της ηθικής φιλοσοφίας του Χομπς)  και ότι κατά συνέπεια, κάθε κράτος τείνει να εκφυλιστεί σε δεσποτικό!

Σήμερα, κυρίως μετά τις δεκαετίες του 1960 και 1970, γίνεται μια προσπάθεια να ασκηθεί μια ευρύτερη κριτική στις φιλελεύθερες δημοκρατίες αλλά και στις αντίστοιχες προσπάθειες της σοσιαλιστικής εκδοχής, όπως αυτές λειτούργησαν κυρίως μέσα από το πρότυπο της άμεσης δημοκρατίας που αποτυπώθηκε στο πλαίσιο της βραχύβιας Παρισινής Κομμούνας του 1871.

Εν πολλοίς απορρίπτεται η άμεση δημοκρατία και ασκείτε κριτική σε αυτήν ως εξουσιαστικό πολιτικό σύστημα, βασισμένο σε έναν εκ των προτέρων αποδεκτό διαχωρισμό μεταξύ των πολιτικών υποκειμένων ο οποίος κάνει απαραίτητη την ψηφοφορία, εφικτή τη «δικτατορία της πλειοψηφίας» και σχεδόν αδύνατη την πραγματική ανατροπή.

Αντιπροτείνονται δίκτυα αυτοτελών συνελεύσεων που λειτουργούν συναινετικά και χωρίς αυστηρές δεσμεύσεις δράσης για τις μειοψηφίες, συνήθως όμως με κάποιες πλειοψηφικές δικλείδες ασφαλείας. Η συναίνεση, είναι μία παραλλαγή άμεσης δημοκρατίας όπου οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται με πλειοψηφική ψηφοφορία, αλλά συνδιαμορφώνονται συμβιβαστικά με βάση τις απόψεις όλων.

Explore posts in the same categories: ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, ΚΟΣΜΟΣ, Ματιές στο παρελθόν